به رحبه رسيد . رحبه را محاصره كرد . صاحب ماردين نيز همراه او بود . برادر خود منكو تيمور را با لشكرى بر مقدمه به شام فرستاد . فرمانرواى ناحيهء شمالى منكو تيمور از فرزندان دوشى خان از سراى به يارى اباقا آمد . او از قسطنطينيه گذشت سپس در قيساريه و تفليس فرود آمد و از آنجا به منكو تيمور پسر هلاكو پيوست و با او به شام رفت . سلطان قلاون با لشكر مسلمانان از دمشق بيرون آمد و پيش از آنان خود را به حمص رسانيد . در آنجا سنقر الاشقر با همراهان خود از امراى ظاهريه به او پيوست مغولان و هم پيمانانشان از سپاهيان روم و ارمن و فرنگ و گرج بيش از هشتاد هزار تن در حركت آمدند و در حمص دو سپاه به هم رسيدند . سلطان قلاون ميمنهء خود را به صاحب حماة محمد بن المظفر و نايب دمشق لاچين سلاحدار و عيسى بن مهنا و اعرابى كه با او بودند سپرد و ميسره را به سنقر الاشقر و مماليك ظاهريه و جماعات تركمانان و امراى ايشان داد و حسام الدين طرنطاى و حاجب ركن الدين اياجى [ 1 ] و جمهور سپاهيان و مماليك در قلب قرار گرفتند . سلطان قلاون زير علم قرار گرفت و موالى و حواشى او گرداگردش بودند . لشكر مغول به صورت دسته‌ها و گروهها تعبيه شده بود . اين نبرد در اواسط ماه رجب سال 680 واقع شد . جنگ درگرفت و مسلمانان پاى فشردند . نخست ميسرهء مسلمانان از جاى بشد و مغولان به تعقيب آنان پرداختند . آنگاه شكست در ميسرهء مغول افتاد . سپاه قلاون بر قلب تاخت . قلب منهزم شد . مغولانى كه در تعقيب ميسرهء مسلمانان بودند بازگشتند و بر سلطان قلاون كه همچنان در جاى خود ثابت ايستاده بود گذشتند . سلطان از جاى نجنبيد و ميسرهء لشكر او كه واپس نشسته بودند بازگشتند . سلطان به خيمه‌هاى خود بازگرديد و روز ديگر از پى دشمن روان شد . لشكريان مغول به هنگام فرار بىآنكه گدارهاى فرات را بشناسند خود را به آب افگندند و جماعتى كثير از ايشان غرق شدند . بعضى نيز از طريق سلميه و بيابان رفتند و به هلاكت رسيدند . خبر اين شكست به آباقا رسيد . او در رحبه بود . شتابان خود را به بغداد رسانيد . سلطان هر يك از لشكرها را به جاى خود بازگردانيد . سنقر الاشقر به صهيون بازگشت ولى كثيرى از مماليك ظاهريه نزد سلطان ماندند . سلطان به دمشق رفت و در اواخر شعبان آن سال از دمشق به مصر رفت . در آنجا خبر يافت كه منكو تيمور بن هلاكو در همدان و منكو تيمور فرمانرواى شمال در سراى مرده است و همهء اينها براى او به مثابهء پيروزى بود . اباقا بن هلاكو در سال 681 هلاك شد . سبب هلاكت او آن بود كه گويند شمس الدين جوينى [ 2 ] وزير خود را به قتل برادرش منكو تيمور به هنگام بازگشنش از واقعهء حمص متهم ساخت و او را دربند كشيد و شكنجه كرد و اموالش را مصادره نمود . شمس الدين

--> [ ( 1 ) ] متن : اياحى . [ ( 2 ) ] متن : الجريض .